A.TR ile EUR.1 aynı bilgiyi gösteren iki alternatif belge değildir. A.TR, eşyanın Türkiye ile Avrupa Birliği arasındaki Gümrük Birliği kapsamında serbest dolaşımda olduğunu; EUR.1 ise ilgili tercihli ticaret düzenlemesindeki kurallara göre menşeli olduğunu kanıtlamaya yarar.
Serbest dolaşımı gösterir
Eşyanın Türkiye veya AB'de serbest dolaşımda bulunduğunu gösterir. Eşyanın Türk menşeli olduğunu kanıtlamaz.
Tercihli menşei gösterir
Eşyanın ilgili anlaşmanın menşe kurallarını karşıladığını gösterir ve koşullar sağlanıyorsa indirimli tarifeden yararlanılmasını sağlar.
A.TR ve EUR.1 Belgesi Hangi Noktalarda Ayrılır?
Dolaşım durumuna bakar
- Türkiye-AB Gümrük Birliği çerçevesinde kullanılır.
- Temel ölçüt eşyanın serbest dolaşımda olmasıdır.
- Ürünün mutlaka Türk menşeli olması gerekmez.
- Her ürün grubu için otomatik olarak geçerli kabul edilemez.
Menşe kurallarına bakar
- İlgili serbest veya tercihli ticaret düzenlemesine dayanır.
- Ürün, anlaşmadaki tercihli menşe kuralını karşılamalıdır.
- Yalnızca hedef ülkeye bakmak yeterli değildir; ürün kapsamı da kontrol edilir.
- Anlaşmaya göre fatura beyanı veya başka bir menşe ispatı kullanılabilir.
Menşe ile serbest dolaşım aynı şey değildir
Menşe, eşyanın ekonomik milliyetidir. Serbest dolaşım ise ithalat işlemleri tamamlanmış ve ödenmesi gereken gümrük vergileri tahsil edilmiş eşyanın dolaşım durumunu anlatır. Bu nedenle üçüncü ülke menşeli bir ürün, Türkiye'de ithalat işlemleri tamamlandıktan sonra serbest dolaşıma girebilir; ancak bu işlem ürüne Türk menşei kazandırmaz.
Üç Örnekle Farkı Netleştirelim
İthal edilip vergisi ödenen ürün
Üçüncü ülke menşeli ürün Türkiye'de usulüne uygun ithal edilip serbest dolaşıma girdiyse, Gümrük Birliği kapsamı ve diğer koşullar uygunsa A.TR ile AB'ye gönderilebilir. Ürün yine üçüncü ülke menşelidir.
Türkiye'de üretilen ürün
Türkiye'de üretilmesi tek başına her anlaşmada tercihli Türk menşei sağlamaz. Ürünün ilgili anlaşmadaki üretim ve girdi kurallarını karşılaması gerekir.
Dahilde işleme kapsamındaki ürün
İthal girdilere ilişkin yükümlülükler tamamlanmadıysa eşyanın serbest dolaşım durumu ayrıca incelenir. Menşe şartını karşılamak ile serbest dolaşımda olmak yine ayrı kontrollerdir.
Hangi Belgenin Kullanılacağı Nasıl Belirlenir?
Hedef ülke
Sevkiyatın AB'ye mi, STA ülkesine mi, başka bir pazara mı gittiğini belirleyin.
GTİP ve ürün
Ürünün anlaşma ve taviz kapsamına girip girmediğini GTİP üzerinden kontrol edin.
Dolaşım durumu
A.TR düşünülüyorsa eşyanın serbest dolaşım koşullarını karşıladığını doğrulayın.
Menşe kuralı
EUR.1 düşünülüyorsa üretim, girdi ve kümülasyon şartlarını inceleyin.
Belge türü
Güncel anlaşma metnine göre A.TR, EUR.1, beyan veya başka bir belgeyi seçin.
AB'ye İhracatta Her Zaman A.TR mi Kullanılır?
Hayır. Türkiye-AB Gümrük Birliği esas olarak sanayi ürünleri ve işlenmiş tarım ürünlerinin sanayi payını kapsar. Temel tarım ürünleri ile Avrupa Kömür ve Çelik Topluluğu kapsamındaki bazı ürünlerde tercih, serbest dolaşımdan değil menşe kurallarından doğabilir. Bu nedenle yalnızca “ürün AB'ye gidiyor” denilerek A.TR kararı verilmemelidir.
A.TR değerlendirmesi
AB sevkiyatı, Gümrük Birliği kapsamındaki ürün ve serbest dolaşım koşulları birlikte sağlanıyorsa yapılır.
EUR.1 değerlendirmesi
İlgili ürün için menşe esaslı tercihli düzenleme varsa ve ürün o düzenlemedeki kuralları karşılıyorsa yapılır.
EUR.1 Her Serbest Ticaret Anlaşmasında Zorunlu mudur?
Hayır. Anlaşma ve sevkiyat koşullarına göre EUR.1 yerine fatura beyanı, menşe beyanı, EUR-MED veya anlaşmaya özgü başka bir ispat belgesi kullanılabilir. Ticaret Bakanlığının açıklamasına göre fatura beyanı da tercihli menşei gösterebilir. Bu nedenle güncel protokolde kabul edilen belge türü ve varsa kıymet veya yetki koşulu sevkiyat bazında kontrol edilmelidir.
Belge seçimini ülke listesine indirgemeyin
Ticaret anlaşmaları, menşe protokolleri ve elektronik belge uygulamaları değişebilir. Sabit bir “şu ülkeye şu belge” listesi yerine hedef ülke, ürünün GTİP'i, anlaşma kapsamı, menşe kuralı ve sevkiyat tarihindeki güncel uygulama birlikte kontrol edilmelidir.
Yanlış Belge Seçiminin İşletmeye Etkisi
Gümrükte gecikme
Belgenin kapsam veya bilgilerinin uyuşmaması ek kontrol ve sonradan doğrulama süreci doğurabilir.
Vergi avantajının kullanılamaması
Tercih koşulları kanıtlanamazsa ithalatçı ülkede normal tarife veya teminat uygulaması gündeme gelebilir.
Belge düzeltme yükü
Fatura, beyanname, koli bilgisi ve dolaşım belgesi arasındaki farklar operasyon ekibine tekrar iş çıkarır.
Teslimat ve müşteri riski
Geciken gümrük işlemi, teslim tarihi ve müşteriye verilen toplam maliyet hesabını etkileyebilir.
Sevkiyat Öncesi Kontrol Listesi
Hedef ülke ve yürürlükteki ticaret düzenlemesi doğrulandı mı?
GTİP ve ürünün taviz kapsamı kontrol edildi mi?
Serbest dolaşım veya tercihli menşe koşulu belgelenebiliyor mu?
Fatura, beyanname, paket ve taşıma bilgileri birbiriyle uyumlu mu?
Anlaşmanın kabul ettiği belge veya beyan türü güncel metinden teyit edildi mi?
Elektronik belgenin doğrulama ve kabul yöntemi ithalatçı tarafla kontrol edildi mi?
Belge bilgisini sipariş ve sevkiyat kayıtlarıyla birlikte yönetin
Doğru belge kararı uzmanlık ve güncel mevzuat kontrolü gerektirir. Yazılımın görevi bu kararı vermek değil; ülke, GTİP, müşteri, fatura, döviz, paket, taşıma ve gümrük kayıtlarının aynı işlem üzerinde izlenmesini sağlamaktır.
Çoklu para birimi, kur farkı ve ihracat maliyetlerini ERP ile ihracat ve döviz yönetimi rehberinde; dış ticaret operasyonlarının ürün kapsamını KG Herme dış ticaret çözümünde inceleyebilirsiniz. Mevcut sürecinizdeki kayıt ve kontrol noktalarını belirlemek için işletme analiz yaklaşımımıza göz atabilirsiniz.
Sık Sorulan Sorular
A.TR belgesi Türk menşeini kanıtlar mı?
Hayır. A.TR eşyanın serbest dolaşımda olduğunu gösterir; menşe belgesi değildir.
EUR.1 her ihracatta gerekli midir?
Hayır. Yalnızca ilgili tercihli düzenleme, ürün ve menşe koşulları kapsamında kullanılır. Anlaşmaya göre başka bir menşe ispatı da kabul edilebilir.
A.TR gümrükte bütün vergileri kaldırır mı?
Hayır. Belge yalnızca kapsamındaki tercihli gümrük uygulamasıyla ilgilidir. KDV, ticaret politikası önlemleri veya ürüne özel başka mali yükümlülükler devam edebilir.
Belge seçimi için yalnızca ülke bilgisi yeterli mi?
Hayır. Hedef ülkenin yanında GTİP, ürün kapsamı, serbest dolaşım durumu, menşe kuralı ve güncel anlaşma hükümleri birlikte incelenmelidir.
Yayın öncesi güncel uygulamayı doğrulayın
Bu içerik 9 Ağustos 2026 tarihinde Ticaret Bakanlığının menşe açıklamaları, yürürlükteki serbest ticaret anlaşmaları sayfası ve elektronik belge duyuruları esas alınarak kontrol edilmiştir. Güncel ülke ve anlaşma kapsamını Ticaret Bakanlığı Menşe SSS ile Serbest Ticaret Anlaşmaları sayfalarından doğrulayın.
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; gümrük müşavirliği veya hukuki danışmanlık yerine geçmez. Sevkiyat öncesinde ürün, GTİP, ülke ve anlaşma özelindeki güncel uygulamayı yetkili gümrük müşavirinizle teyit edin.
Dış ticaret sürecinizdeki veri akışını birlikte inceleyelim
Siparişten faturaya, dövizden sevkiyat ve belge takibine kadar kopuk ilerleyen kayıtları tek süreçte değerlendirin.