ABC analizi, stok kalemlerini işletme için taşıdıkları parasal öneme göre A, B ve C sınıflarına ayıran stok yönetimi yöntemidir. Amaç her ürünü aynı sıklıkta saymak, satın almak ve kontrol etmek yerine; işletme sermayesinin büyük bölümünü oluşturan kalemlere daha sıkı kontrol uygulamaktır.
Hangi stok kalemleri daha yakından takip edilmeli?
Çok kullanılan her malzeme en önemli stok değildir. Az kullanılan fakat birim maliyeti yüksek bir parça, toplam stok yatırımında binlerce ucuz sarf malzemesinden daha büyük paya sahip olabilir.
Yüksek değer, sıkı kontrol
Toplam yıllık tüketim değerinin büyük bölümünü oluşturan sınırlı sayıdaki stok kalemi.
Orta değer, düzenli kontrol
A kadar kritik olmayan ancak dönemsel takip ve planlı sipariş gerektiren ürünler.
Düşük değer, sade süreç
Kalem sayısı fazla olsa da toplam stok değeri içindeki payı düşük ürünler.
ABC Analizi Nasıl Hesaplanır?
Yıllık tüketim değeri = Yıllık kullanılan miktar × Birim maliyet
Her stok kalemi için bu değer hesaplanır. Ürünler en yüksek değerden en düşüğe sıralanır; ardından toplam içindeki pay ve kümülatif pay bulunur.
Yıllık kullanımı bulun
Son 12 ayda üretim, satış veya sarf nedeniyle çıkan miktarı hesaplayın.
Birim maliyetle çarpın
Miktarı güncel ve karşılaştırılabilir bir maliyet değeriyle çarpın.
Büyükten küçüğe sıralayın
En yüksek yıllık tüketim değerine sahip ürün ilk sırada olsun.
Kümülatif payı izleyin
Değer paylarını sırayla toplayarak sınıf sınırlarını belirleyin.
ABC Analizi Örneği
Aşağıdaki örnekte beş stok kalemi yıllık tüketim değerine göre sıralanmıştır. Toplam yıllık tüketim değeri 4.024.000 TL'dir. İlk iki kalem toplam değerin yaklaşık yüzde 82'sini oluşturduğu için A sınıfına alınmıştır.
Servo motor
Çelik sac
Rulman
Ambalaj kutusu
Ürün etiketi
A, B ve C sınırları her işletmede aynı değildir
Uygulamada A sınıfı çoğunlukla toplam değerin ilk yüzde 70-80'ini, B sınıfı sonraki yüzde 15-20'yi, C sınıfı kalan düşük değerli bölümü temsil eder. Bunlar zorunlu kurallar değildir. Üretimi durduran kritik bir parça, tüketim değeri düşük olsa bile ayrı bir kritik stok sınıfında izlenebilir.
Her Sınıf İçin Aynı Stok Politikası Uygulanmamalı
Sık sayım ve yakın satın alma takibi
- Haftalık veya aylık çevrim sayımı
- Düşük toleranslı stok doğruluğu
- Tedarikçi ve termin performansı takibi
- Yönetici onaylı sipariş politikası
Düzenli gözden geçirme
- Aylık veya dönemsel sayım
- Standart sipariş noktası kontrolü
- Talep değişiminde sınıf güncelleme
- Orta seviyede güvenlik stoku
Basit ve düşük maliyetli süreç
- Daha seyrek toplu sayım
- Ekonomik toplu sipariş
- İşlem maliyetini azaltan kurallar
- Kolay erişimli depo yerleşimi
ABC sınıfı tek başına sipariş miktarını belirlemez. Ürünün ne hızla tükendiğini görmek için stok devir hızı hesabını; talep ve tedarik süresi değişkenliğine karşı tutulacak miktar için güvenlik stoku hesabını birlikte kullanın.
ABC Analizinde Yapılan Yaygın Hatalar
Yalnızca satış adedine bakmak
Çok satılan ucuz bir ürün ile az kullanılan pahalı parçanın stok yatırımına etkisi aynı değildir. Sınıflandırma yıllık tüketim değeriyle yapılmalıdır.
Güncel olmayan maliyet kullanmak
Farklı tarihlere ait maliyetler veya dövizli alımlarda eski kur değerleri sıralamayı bozabilir.
Sınıfları hiç yenilememek
Talep, ürün yapısı ve fiyat değiştikçe sınıflar da değişir. Analiz en azından belirlenen dönemlerde yeniden çalıştırılmalıdır.
Kritik parçaları gözden kaçırmak
Düşük değerli fakat üretimi tamamen durdurabilecek parçalar yalnızca C etiketiyle bırakılmamalı; kritiklik ayrıca değerlendirilmelidir.
ERP ve WMS ile ABC Analizi Nasıl Kullanılır?
Miktar ve maliyeti aynı kayıtta toplar
Stok hareketleri, satın alma maliyetleri, üretim tüketimleri ve dönemsel değerler aynı veri yapısından alınarak sınıflandırma güncellenir.
Sınıfı depo operasyonuna dönüştürür
A sınıfı ürünlerde daha sık çevrim sayımı, kontrollü adresleme ve öncelikli ikmal gibi kurallar uygulanabilir.
Adresli depo, çevrim sayımı ve stok hareketlerinin izlenmesi için KG WMS depo yönetim sistemi sayfasını; stok fazlası, yerleşim ve sipariş kararlarını birlikte değerlendirmek için akıllı depo ve stok optimizasyonu rehberini inceleyebilirsiniz.
Sık Sorulan Sorular
ABC analizinde A sınıfı ne demektir?
Toplam yıllık tüketim değerinin büyük bölümünü oluşturan ve daha sık kontrol edilmesi gereken stok kalemlerini ifade eder.
ABC analizi ne sıklıkta yapılmalı?
Fiyat, talep ve ürün yapısının değişim hızına göre aylık, üç aylık veya altı aylık dönemlerde yenilenebilir. Hızlı değişen stoklarda daha sık çalıştırılmalıdır.
ABC analizi satış miktarına göre mi yapılır?
Hayır. Temel sınıflandırma yıllık kullanılan miktar ile birim maliyetin çarpılmasıyla bulunan yıllık tüketim değerine göre yapılır.
C sınıfı ürünler önemsiz midir?
Hayır. Parasal payları düşüktür; ancak üretimi durduran veya uzun sürede tedarik edilen bir C kalemi operasyon açısından kritik olabilir.
Sayım ve satın alma kurallarınızı ürün değerine göre yönetin
Stok hareketlerinizi, maliyetlerinizi ve depo kontrol sıklığını birlikte değerlendirerek işletmenize uygun ABC sınıflarını belirleyelim.