Stok devir hızı, işletmenizdeki ortalama stokun belirli bir dönemde kaç kez satıldığını veya üretimde tüketildiğini gösterir. Bu oran; paranızın rafta ve depoda ne kadar süre beklediğini, hangi ürünlerde fazla stok bulunduğunu ve nerede stoksuz kalma riski oluştuğunu anlamanıza yardımcı olur.
Hesaplama basit görünse de satış cirosunu maliyetle karıştırmak, yalnızca dönem sonu stokunu kullanmak veya farklı dönemlere ait rakamları bölmek sonucu yanıltır. Aşağıdaki formül ve örnekler, üretici, toptancı ve mağazacıların kendi verileriyle doğru hesaplama yapabilmesi için hazırlanmıştır.
Stok ve Mağaza Çözümü
Stok devir hızını yazılımla takip etmek mi istiyorsunuz?
Bu yazıda stok devir hızını formül ve örneklerle anlattık. Model, renk, beden, depo ve mağaza bazında stok hareketlerini izlemek için KG WMS ve KG Shop çözümlerini inceleyebilir; Terda Grup'un yüksek sipariş hacmini nasıl yönettiğini görebilirsiniz.
Stok Devir Hızı Formülü
Stok devir hızı
Satılan Malın Maliyeti ÷ Ortalama Stok
Ortalama stok
(Dönem Başı Stok + Dönem Sonu Stok) ÷ 2
Formülde satış tutarı değil, satılan malın maliyeti kullanılmalıdır. Çünkü stok bilançoda maliyet değeriyle izlenir. Satış cirosunu maliyet değerindeki stokla karşılaştırmak, özellikle ürünlerin kâr oranları birbirinden farklıysa gerçeğinden yüksek bir devir hızı gösterebilir.
Üretici İçin Stok Devir Hızı Hesaplama Örneği
Bir üretim işletmesinin yıllık satılan mamul maliyeti 12.000.000 TL, yıl başındaki mamul stoku 2.400.000 TL ve yıl sonundaki mamul stoku 1.600.000 TL olsun.
| Hesaplama adımı | İşlem | Sonuç |
|---|---|---|
| Ortalama mamul stoku | (2.400.000 + 1.600.000) ÷ 2 | 2.000.000 TL |
| Stok devir hızı | 12.000.000 ÷ 2.000.000 | 6 |
Sonucun 6 olması, işletmenin ortalama mamul stokunu yıl içinde yaklaşık altı kez devrettiğini gösterir. Ancak hammaddenin, yarı mamulün ve mamulün bekleme nedenleri farklıdır. Üretim yapan firmalar toplam stok oranının yanında bu üç stok grubunu ayrı ayrı izlemelidir. Üretim maliyetinin doğru kurulması için ürün maliyeti hesaplama rehberindeki malzeme, işçilik, fire ve genel gider ayrımından yararlanabilirsiniz.
Mağazacı İçin Stok Devir Hızı Hesaplama Örneği
Bir ayakkabı mağazasının yıllık satılan mal maliyeti 4.800.000 TL, dönem başı stoku 700.000 TL ve dönem sonu stoku 900.000 TL olsun. Ortalama stok 800.000 TL, stok devir hızı ise 4.800.000 ÷ 800.000 = 6 olur.
Mağazacılıkta yalnızca toplam oran yeterli değildir. Model, renk ve beden bazında hızlı satan ürünün tükenmesi; yavaş satan varyantların ise rafta kalması mümkündür. Bu nedenle kategori ve ürün varyantı bazındaki devir hızı, toplam mağaza oranıyla birlikte değerlendirilmelidir.
Stokta Kalma Süresi Nasıl Hesaplanır?
Ortalama stokta kalma süresi
365 ÷ Stok Devir Hızı
Örneklerdeki devir hızı 6 olduğuna göre ortalama stokta kalma süresi 365 ÷ 6 = yaklaşık 61 gün olur. Aylık bir analiz yapılıyorsa 365 yerine dönemdeki gün sayısı kullanılmalıdır. Bu değer her ürünün tam 61 gün beklediği anlamına gelmez; hızlı ve yavaş hareket eden ürünlerin ortalama sonucudur.
Stok Devir Hızı Nasıl Yorumlanır?
Düşük devir hızı ne anlatır?
- Fazla veya yanlış ürün stoklanmış olabilir.
- Talep düşmüş ya da sezon geçmiş olabilir.
- İşletme sermayesi yavaş hareket eden stokta bağlı kalabilir.
- Bozulma, moda geçmesi ve depolama maliyeti riski artabilir.
Yüksek devir hızı ne anlatır?
- Stok hızlı satılıyor veya üretimde hızlı tüketiliyor olabilir.
- Sermaye daha kısa sürede satışa dönüşüyor olabilir.
- Emniyet stoku yetersizse stoksuz kalma riski oluşabilir.
- Sık ve küçük alımlar nedeniyle tedarik maliyeti artabilir.
Her sektör ve ürün için geçerli tek bir ideal stok devir hızı yoktur. Taze gıda, yedek parça, sezonluk ayakkabı ve siparişe özel üretilen makinenin bekleme süresi aynı ölçütle değerlendirilemez. Kendi sonucunuzu önce aynı ürün grubunun geçmiş dönemleriyle, ardından benzer satış ve tedarik yapısına sahip ürünlerle karşılaştırın. Fazla stok ile satış kaybı arasındaki dengeyi kurarken stoksuz kalma ve ölü stok nedenlerini ayrıca inceleyin.
Hesaplamada En Sık Yapılan Hatalar
- Satılan malın maliyeti yerine KDV dâhil satış cirosunu kullanmak.
- Ortalama stok yerine yalnızca dönem sonundaki stok değerini kullanmak.
- Aylık stok ortalamasını yıllık maliyet değeriyle karşılaştırmak.
- Hammadde, yarı mamul, mamul veya mağaza stoklarını tek toplam içinde değerlendirmek.
- Yüksek oranı her koşulda iyi kabul edip stoksuz kalma ve kayıp satış riskini gözden kaçırmak.
ERP ile Stok Devir Hızı Takibi
Tek seferlik yıllık hesap, genel durumu gösterir; aksiyon almak için ürün, kategori, depo, mağaza ve dönem bazında düzenli takip gerekir. ERP raporunda satılan malın maliyeti, ortalama stok, devir hızı, stokta kalma günü ve son hareket tarihi birlikte görüldüğünde yavaşlayan ürünler daha erken fark edilir. yöneticiler için ERP raporları rehberinde stok göstergelerinin satış, nakit ve kârlılık verileriyle nasıl birlikte okunacağını görebilirsiniz.
Rapor sonucunu nasıl aksiyona çevirirsiniz?
Yavaş hareket eden ürünlerde yeni satın alma veya üretim kararını gözden geçirin; mağazalar arası transfer, kampanya ya da ürün reçetesinde ortak malzeme kullanımı seçeneklerini değerlendirin. Hızlı hareket eden ürünlerde ise tedarik süresi ve emniyet stokunu kontrol ederek satış veya üretim duruşu riskini azaltın.
Stok maliyetini azaltmaya yönelik diğer adımları KOBİ'ler için kârlı stok yönetimi rehberinde bulabilirsiniz.
Stokta Bekleyen Paranızı Ürün Bazında Görün
Depo ve mağaza stoklarını hareket, yaşlandırma ve devir hızı verileriyle izleyerek fazla stok ile stoksuz kalma riskini birlikte yönetin.