Fason üretim takibi, dışarı verilen işin yalnız teslim tarihini değil; gönderilen malzemenin nerede olduğunu, ne kadar yarı mamul döndüğünü, ne kadarının fireye ayrıldığını ve fasoncuda ne kadar bakiye kaldığını aynı iş emrinde izlemektir. Özellikle kısmi teslimlerde sevk edilen miktarın tamamını dönmüş kabul etmek, stok ve üretim planını yanıltır.
Her Gönderim ve Dönüş Aynı Dış Operasyona Bağlanmalı
Önce fason iş emrini ve beklenen çıktıyı tanımlayın. Malzemeyi belgeyle gönderin, fasoncudaki bakiyeyi ayrı izleyin. Her kısmi dönüşte miktarı ve kalite durumunu kaydedin; fire veya iadeyi açıkça ayırın. İş, ancak fiziksel miktarlarla kayıtlar uzlaştığında kapanmalıdır.
Fason İşe Başlamadan Önce Ne Tanımlanmalı?
Dış operasyon, genel bir “fasona gönderildi” notundan ibaret olmamalı. Hangi üretim emrinin hangi operasyonunun dışarıda yapılacağı, fasoncunun kim olduğu, gönderilecek malzemenin kodu ve partisi, beklenen yarı mamul, ölçü birimi ve hedef dönüş tarihi belirlenmelidir. Çıkış ile dönüş farklı birimlerdeyse dönüşüm kuralı ve beklenen fire aralığı ayrıca yazılmalıdır.
Malzemenin kime ait olduğu ve hangi belgeyle taşınacağı, sözleşme ve işletmenin muhasebe uygulamasıyla birlikte netleştirilmelidir. Fiziksel olarak fasoncuya giden parça, üretim açısından izden çıkmamalıdır. İş emrinin nasıl kurulacağını ayrıntılı görmek için üretim emri rehberini inceleyin.
Fason Üretim Takibi Nasıl Yapılır?
Aşağıdaki beş adım, dışarı verilen bir kaplama veya işleme operasyonunun malzeme hareketi ile hizmet kaydını birlikte takip eder. Kullanılan belge adları ve otomatik kayıtlar ERP kurulumuna göre değişebilir; önemli olan adımların birbirine bağlanmasıdır.
Fason iş emrini aç
Üretim emri, dış operasyon, fasoncu, gönderilecek parça, beklenen dönüş miktarı, ölçü birimi, termin ve hizmet bedeli dayanağını birbirine bağla.
Malzemeyi gönder
Fiziksel çıkışı belge ve parti bilgisiyle kaydet; miktarı fasoncudaki stok veya dış operasyon konumunda izlemeye devam et.
İşlemi izle
Başlama, bekleme, planlanan dönüş ve gecikme bilgisini iş emrinde güncelle; sözlü durum bilgisini tek kayıt sayma.
Kısmi dönüşü kabul et
Gelen yarı mamulü say, kalite durumunu belirle ve yalnız kabul edilen miktarı sonraki operasyona veya uygun stok durumuna geçir.
Bakiyeyi kapat
Kabul edilen miktar, belgeli fire, iade ve fasoncuda kalan miktarı uzlaştır; hizmet faturasını ilgili dış operasyona bağla.
1.000 Adet Malzeme Gönderildiğinde Açık Bakiye Nasıl Bulunur?
Örnek olarak 1.000 metal gövdenin kaplama için fasoncuya gönderildiğini varsayalım. Her gövdeden bir kaplanmış yarı mamul bekleniyor; bu nedenle giriş ve çıkış birimi adettir. Fasoncu iki ayrı partide ürün döndürüyor. Aşağıdaki değerler yöntem göstermek için hazırlanmış örnek kayıtlardır.
Kaplama için fasoncuya gönderilen, bire bir dönüşü beklenen metal gövde.
Sayımı ve kalite kontrolü tamamlanan yarı mamul.
Ayrı dönüş belgesiyle kabul edilen yarı mamul.
Nedeni ve sorumlusu incelenip iş emrine kaydedilen işleme kaybı.
Henüz teslim, fire veya iade kaydıyla kapanmayan miktar.
1.000 gönderilen = 600 + 350 kabul edilen + 20 belgeli fire + 30 açık bakiye
950 adet yarı mamul kabul edilmiştir. 20 adet fire kararının kaydı vardır. Kalan 30 adet ise otomatik olarak fire veya teslim sayılmaz; fasoncudaki açık miktar olarak izlenir ve terminine göre takip edilir.
Bu eşitlik ancak miktarlar aynı birimde ve aynı iş emri kapsamında tutulduğunda anlamlıdır. Ağırlıkla gönderilen malzemenin adetle döndüğü işlerde reçete, dönüşüm ve süreç kaybı ayrı modellenmelidir. Parti veya lot bilgisi önemliyse gönderilen malzeme ile dönen yarı mamul arasında izlenebilirlik zinciri kurulmalıdır; bunun ayrıntıları parti ve lot takibi rehberinde bulunur.
Kısmi Teslim ve Kalite Kabulünde Hangi Kayıt Ayrılmalı?
“Fasoncudan geldi” ile “üretimde kullanılabilir” aynı durum değildir. Gelen miktar önce sayılır ve iş emriyle eşleştirilir. Kontrol bekleyen ürün ayrı tutulur; uygun bulunan miktar kabul edilir, uygunsuz miktar için iade, yeniden işlem veya fire kararı verilir. Böylece sonraki operasyon, gerçekte kullanılabilir olmayan yarı mamule göre planlanmaz.
Fiziksel dönüş
Fasoncudan teslim alınan gerçek miktar ve belge tarihi.
Kalite bekleyen
Sayılmış ancak henüz sonraki operasyona serbest bırakılmamış miktar.
Kabul edilen
Kontrolü tamamlanıp uygun yarı mamul olarak kaydedilen miktar.
Fason Hizmet Gideri ve İş Emri Ne Zaman Kapatılır?
Fason hizmetinin satın alma veya fatura kaydı, ilgili dış operasyona bağlanmalıdır. Hizmetin adet, ağırlık, süre veya parti bazında fiyatlanması sözleşmeye göre değişir. Bu nedenle faturalanan miktar, kabul edilen iş ve varsa yeniden işlem veya fire anlaşmasıyla karşılaştırılmadan üretim emrine maliyet yüklenmemelidir. Yöntem ürün maliyetini etkiler; ancak burada amaç genel maliyet hesabı değil, hangi hizmetin hangi işe ait olduğunu kaybetmemektir.
Örnekte 30 adet açık bakiye varken iş emrini “tamamlandı” yapmak yanıltıcı olur. Kalan miktar teslim alınır, iade edilir veya belgeli kararla başka bir duruma geçirilir. Ardından fasoncudaki stok, yarı mamul kabulü, fire ve hizmet kaydı birlikte kontrol edilerek operasyon kapatılır.
Fasoncu Bakiyesini Kapatmadan Önce Kontrol Edin
İş emri bağlantısı
Gönderim, dönüş ve hizmet kaydı aynı üretim emri ile dış operasyonu gösteriyor mu?
Miktar ve birim
Adet, kilogram veya metre dönüşümleri açık mı; kısmi teslimler ayrı kaydedildi mi?
Stok durumu
Fasoncudaki malzeme, kalite bekleyen dönüş ve kabul edilmiş yarı mamul karışıyor mu?
Fire kararı
Kayıp miktarın nedeni, onayı ve gerektiğinde iade veya tazmin kararı belgeli mi?
Termin ve hizmet
Açık miktarın teslim tarihi ve faturalanacak hizmet miktarı uzlaştırıldı mı?
Fason üretim ve renk-numara varyantlarının birlikte yönetildiği başka bir senaryo için fason üretim ve varyant yazısına bakabilirsiniz. Bu rehber ise özellikle dış operasyonun miktar ve belge mutabakatına odaklanır.
Sık Sorulan Sorular
Fasoncuya gönderilen malzeme stoktan tamamen düşer mi?
Fiziksel olarak işletme deposundan çıkar; fakat işin takibi için fasoncudaki miktar ayrı konum veya durumla izlenmelidir. Muhasebe ve mülkiyet kaydı sözleşmeye ve kullanılan sisteme göre değerlendirilir.
Kısmi gelen yarı mamulün tamamı kullanılabilir mi?
Hayır. Fiziksel teslim alınan, kalite kontrolünde bekleyen ve kabul edilen miktarlar ayrı tutulmalıdır. Sonraki operasyona yalnız uygun bulunan miktar aktarılır.
Fire ile açık bakiye arasındaki fark nedir?
Fire, nedeni ve kararı kaydedilen kayıptır. Açık bakiye ise henüz teslim, iade veya fire kaydıyla kapanmamış miktardır; kayıp olduğu varsayılamaz.
Bir iş emrinde birden fazla fasoncu olabilir mi?
Olabilir. Her dış operasyonun fasoncu, gönderim, kısmi dönüş ve hizmet kaydı ayrı tutulmalı; tüm operasyonlar üst üretim emrine bağlanmalıdır.
Belge ve Miktar Zincirini Birlikte Kurun
Microsoft'un fason sipariş ve dış operasyon dokümanları, üretim emri, malzeme transferi, hizmet alımı ve dönüş kaydının ilişkilendirilmesini örnekler. Bu yazı ürün özellik listesi veya Türkiye'deki belge düzenine ilişkin hukuki görüş değildir; belge ve muhasebe uygulaması işletmenin danışmanlarıyla doğrulanmalıdır.
Fasoncudaki açık miktarı iş emrinden ayırmayın
Üretim emri, stok hareketi ve dış operasyon kaydı için KG Palaimon üretim ERP kapsamını inceleyin; kendi fason sürecinizin gereksinimleriyle karşılaştırın.