Satın alma fiyat farkı, bir malzemenin gerçekleşen alış fiyatı ile karşılaştırma için seçilen referans fiyat arasındaki sapmadır. Aynı malzemenin farklı fiyata alınması her zaman satın alma hatası anlamına gelmez; farkın hangi koşuldan kaynaklandığı bilinmiyorsa maliyet kontrolü yapılamaz.
Fiyat Farkı Hangi Fiyata Göre Hesaplanıyor?
Fiilî alış fiyatını neyle karşılaştırdığınız raporun anlamını değiştirir. Şirket içinde tek bir “eski fiyat” ifadesi yerine karşılaştırma türü açıkça belirtilmelidir.
Planlanan fiyat
Dönem bütçesinde maliyet hesabına alınan birim fiyat.
Standart maliyet fiyatı
Ürün maliyetinde belirli dönem için kullanılan kontrol fiyatı.
Anlaşmalı fiyat
Tedarikçi sözleşmesinde miktar ve dönem için belirlenen fiyat.
Önceki gerçekleşen fiyat
Aynı koşullar korunmadıysa tek başına yanıltıcı olabilir.
Fiilî alış fiyatı − Referans fiyat
Birim fiyat farkı × Teslim alınan miktar
Bu iki formül yalnız satın alma fiyatındaki sapmayı gösterir. Nakliye, finansman, kalite kaybı, bekleme ve fazla stok etkileri ayrıca değerlendirilmeden gerçek satın alma maliyeti bulunmuş olmaz.
Aynı Malzeme Neden Farklı Fiyata Alınır?
Piyasa ve hammadde değişimi
Metal, plastik, deri, kumaş veya kimyasal gibi girdilerin piyasa fiyatı teklif tarihiyle sipariş tarihi arasında değişebilir.
Döviz kuru ve kur tarihi
Dövizli tekliflerde kullanılan kurun türü, tarihi ve kur sabitleme koşulu aynı değilse TL karşılığı farklılaşır.
Sipariş miktarı ve kademe
Miktar indirimi avantaj sağlayabilir; ancak ihtiyaçtan fazla alım stok taşıma, alan ve nakit maliyeti oluşturabilir.
Vade ve ödeme biçimi
Peşin fiyat ile 30, 60 veya 90 gün vadeli fiyat aynı değildir. Vade farkı ayrı gösterilmezse fiyat artışının nedeni görülemez.
Nakliye ve teslim şekli
Nakliye, sigorta, ambalaj, boşaltma veya gümrük giderinin fiyata dahil olup olmadığı teklifleri doğrudan etkiler.
Teknik özellik ve kalite
Aynı adla alınan malzemenin toleransı, kalite sınıfı, fire oranı veya belge kapsamı farklı olabilir. Ucuz görünen malzeme üretimde daha pahalıya gelebilir.
Teslim süresi ve acil sipariş
Geç açılan satın alma siparişi ekspres taşıma, küçük parti veya daha pahalı alternatif tedarikçi kullanılmasına neden olabilir.
Sözleşme ve fiyat geçerliliği
Çerçeve sözleşme, dönemsel sabit fiyat, fiyat güncelleme maddesi veya teklif geçerlilik süresi farklı sonuç üretir.
Aynı Malzeme İçin En Düşük Fiyat Her Zaman En Uygun Teklif Değildir
Aşağıdaki üç teklif, işletmenin 1.000 kg malzemeye ihtiyacı olduğu varsayımıyla hazırlanmıştır. Kartlar karar örneğidir; finansman ve kalite maliyeti işletmenin gerçek verisiyle hesaplanmalıdır.
98 TL/kg
- Peşin ödeme
- Nakliye hariç: 4 TL/kg
- 1.000 kg sipariş mümkün
- Tahmini teslim: 10 gün
- Son üç kabulde %2 red
Karar notu: Görünen fiyat düşük; nakliye ve kalite kaybı eklendiğinde karşılaştırma fiyatı değişiyor.
102 TL/kg
- 45 gün vade
- Nakliye dahil
- 1.000 kg sipariş mümkün
- Tahmini teslim: 4 gün
- Son üç kabulde red yok
Karar notu: Birim fiyat daha yüksek; vade, teslimat ve kalite koşulları aynı maliyet hesabında değerlendirilmelidir.
95 TL/kg
- 30 gün vade
- Nakliye dahil
- Minimum sipariş: 3.000 kg
- Tahmini teslim: 14 gün
- Yeni tedarikçi; kalite geçmişi yok
Karar notu: En düşük fiyatı sunuyor; fakat ihtiyaç fazlası stok ve kalite belirsizliği nedeniyle aynı miktarla karşılaştırılamıyor.
Teklifleri Karşılaştırmadan Önce Koşulları Eşitleyin
Fiyat Farkı Ürün Maliyetine Nasıl Yansır?
Hammadde fiyatındaki fark, ürün reçetesindeki kullanım miktarı kadar mamul maliyetine taşınır. Ancak yalnız satın alma siparişindeki fiyatı değiştirmek yeterli değildir; fiilî sarf, fire, kur ve ek giderler aynı maliyet döneminde değerlendirilmelidir.
Malzeme farkı
Fiilî alış fiyatı ile maliyette kullanılan referans fiyat arasındaki fark.
Kur farkı
Sipariş, mal kabul ve fatura tarihlerindeki kur yönteminden oluşan etki.
Ek gider
Nakliye, sigorta, gümrük, boşaltma ve malzemeye dağıtılan diğer giderler.
Kullanım kaybı
Kalite sorunu, fazla fire veya uygunsuzluk nedeniyle birim ürün başına artan tüketim.
Malzeme farkının mamule nasıl dağıtıldığını görmek için ürün maliyeti hesaplama rehberini inceleyin.
ERP'de Hangi Veriler Birlikte Tutulmalı?
Malzeme ve şartname
Malzeme kodu, kalite sınıfı, ölçü birimi, tolerans ve alternatif malzeme bilgisi.
Teklif koşulları
Tedarikçi, teklif tarihi, geçerlilik süresi, para birimi, kur yöntemi, iskonto ve fiyat kademesi.
Sipariş koşulları
Sipariş miktarı, minimum miktar, teslim tarihi, vade, teslim şekli ve nakliye kapsamı.
Gerçekleşen sonuç
Mal kabul miktarı, fiilî fiyat, ek gider, kalite sonucu, iade, gecikme ve fatura bilgisi.
Tedarikçiyi fiyat dışındaki sonuçlarla değerlendirmek için tedarikçi performansı rehberini; satın alma onayı ve dönemsel anlaşma yapısını görmek için stratejik satın alma yazısını kullanın.
Sık Sorulan Sorular
Satın alma fiyat farkı her zaman olumsuz mudur?
Hayır. Fiilî fiyat referans fiyatın altındaysa olumlu fark oluşabilir. Ancak düşük fiyatın kalite, miktar veya stok maliyeti yaratıp yaratmadığı ayrıca kontrol edilmelidir.
Son alış fiyatı doğru referans mıdır?
Yalnız miktar, para birimi, kur, vade, teslim ve teknik özellik koşulları aynıysa anlamlıdır. Koşullar değiştiyse farkın nedeni ayrıştırılmalıdır.
Kur farkı satın alma fiyat farkından ayrı mı izlenmeli?
Evet. Yönetim, tedarikçi fiyat artışı ile döviz hareketinin etkisini ayrı görmek istiyorsa kur tarihi ve dönüşüm yöntemi ayrıca kaydedilmelidir.
En ucuz teklif neden seçilmeyebilir?
Minimum sipariş miktarı, peşin ödeme, nakliye, kalite kaybı veya geç teslimat toplam maliyeti yükseltebilir. Karar aynı şartlarla karşılaştırılan teklifler üzerinden verilmelidir.
Fiyat farkını nedeni ve maliyet etkisiyle birlikte izleyin
Teklif, sipariş, mal kabul, kalite ve fatura verilerini KG Tedarik ile aynı satın alma sürecinde nasıl yönetebileceğinizi inceleyin.