Ürün maliyeti hesaplama, yalnızca kullanılan hammaddenin fiyatını toplamak değildir. Bir ürünün gerçek maliyetini bulmak için direkt malzeme, direkt işçilik, genel üretim gideri, fire, fason, enerji ve amortisman giderlerini birlikte hesaplamanız gerekir.
Ayakkabı, tekstil, deri, mobilya, metal ve ambalaj üreticilerinde en sık yapılan hata; maliyeti ürün reçetesindeki malzeme tutarıyla sınırlamaktır. Oysa üretim sırasında oluşan kayıp, işçilik süresi, elektrik tüketimi, fason işlem ve makine gideri hesaba katılmadığında satış fiyatı kârlı görünse bile işletme zarar edebilir.
Ürün Maliyeti Hesaplama Formülü
Birim ürün maliyeti
(Direkt malzeme + direkt işçilik + genel üretim gideri + fire + fason + enerji + amortisman) ÷ sağlam ürün adedi
Hesaplamada üretilmesi planlanan adet değil, kalite kontrolden geçen ve satılabilir durumda olan sağlam ürün adedi kullanılmalıdır. Fire nedeniyle kaybedilen malzeme ve üretim giderleri, sağlam kalan ürünlerin birim maliyetine eklenir.
Direkt İlk Madde ve Malzeme
Ürünün içinde doğrudan bulunan deri, kumaş, metal, ahşap, taban, fermuar, boya, ambalaj ve benzeri malzemelerin tüketim tutarıdır.
Direkt İşçilik
Kesim, dikim, montaj, paketleme veya makine başında doğrudan ürün için harcanan çalışma süresinin ücret ve yan hak maliyetidir.
Genel Üretim Giderleri
Kira, bakım, kalite kontrol, üretim yönetimi, yardımcı malzeme ve doğrudan tek ürüne bağlanamayan fabrika giderlerinin uygun dağıtım payıdır.
Fire, Fason, Enerji ve Amortisman
Kullanılamayan malzeme, dışarıda yaptırılan işlemler, üretimde tüketilen elektrik ve makinelerin dönemsel yıpranma payı ayrı maliyet kalemleri olarak eklenir.
Örnek Ürün Maliyeti Hesaplama
Bir üretim partisinde 1.000 adet ürün planlandığını, kalite kontrol sonunda 950 sağlam ürün elde edildiğini düşünelim. Parti giderleri aşağıdaki gibi olsun:
| Maliyet kalemi | Tutar |
|---|---|
| Direkt ilk madde ve malzeme | 180.000 TL |
| Direkt işçilik | 70.000 TL |
| Genel üretim giderleri | 43.000 TL |
| Fire maliyeti | 12.000 TL |
| Fason işlemler | 20.000 TL |
| Enerji | 15.000 TL |
| Amortisman | 10.000 TL |
| Toplam parti maliyeti | 350.000 TL |
Birim maliyet = 350.000 TL ÷ 950 sağlam ürün
368,42 TL
Toplam maliyeti planlanan 1.000 adede bölerseniz birim maliyeti 350 TL sanırsınız. Fireyi ve sağlam ürün adedini dikkate almamak, ürün başına 18,42 TL eksik maliyet hesaplamanıza neden olur.
Standart Maliyet ile Gerçekleşen Maliyet Arasındaki Fark
| Karşılaştırma | Standart maliyet | Gerçekleşen maliyet |
|---|---|---|
| Veri kaynağı | Ürün ağacı, planlanan tüketim ve tahmini fiyatlar | Gerçek malzeme tüketimi, çalışma süresi ve faturalar |
| Ne zaman kullanılır? | Teklif, bütçe ve üretim öncesi fiyat belirleme | Üretim sırasında ve sipariş tamamlandıktan sonra |
| Gösterdiği sonuç | Ürünün planlanan maliyeti | Ürünün işletmeye gerçekten kaça mal olduğu |
| Yönetim amacı | Hedef maliyet ve satış fiyatı oluşturmak | Sapmayı, fireyi ve gerçek kârlılığı görmek |
Sağlıklı yöntem, iki hesabı birbirinin alternatifi olarak görmek değil birlikte kullanmaktır. Standart maliyet üretim öncesinde hedefi belirler; gerçekleşen maliyet ise üretim sonunda hedef ile sonuç arasındaki farkı gösterir. KG Palaimon üretim ERP çözümü, ürün ağacı, iş emri, malzeme tüketimi, işçilik, fire ve enerji verilerini aynı sipariş üzerinde birleştirir.
Gerçek Bir Üretici Örneği
Deri tüketimi, reçete, fire ve stok miktarı doğru izlenmediğinde maliyet hesabı kişilerin hafızasına bağlı kalır. Esinti Deri stok ve maliyet kontrolü başarı hikâyesinde, ihtiyaç kadar satın alma ve sipariş bazında maliyet takibinin stok yükünü nasıl azalttığını inceleyebilirsiniz.
Ürün Maliyeti Hesaplarken Yapılan Hatalar
- Fire ve hatalı üretimi sağlam ürünlerden ayrı değerlendirmemek.
- İşçilik maliyetini tahmini bir yüzdeyle eklemek, gerçek çalışma süresini kullanmamak.
- Enerji, bakım, kira ve amortisman giderlerini ürünlere uygun dağıtım anahtarıyla paylaştırmamak.
- Fason, nakliye ve dövizle alınan malzemelerde güncel tutarları hesaba katmamak.
- Toplam maliyeti sağlam ürün adedi yerine planlanan üretim adedine bölmek.
Hangi Üründen Gerçekten Kâr Ettiğinizi Görün
Ürün, sipariş ve üretim partisi bazında malzeme, işçilik, fire ve genel giderleri takip ederek zararına satış riskini azaltın.