Ürün ağacı, bir mamulü üretmek için hangi hammadde ve yarı mamullerin ne miktarda kullanılacağını gösteren katmanlı listedir. Üretimde sık kullanılan BOM kısaltması da "Bill of Materials", yani malzeme listesi anlamına gelir.
Türkiye'deki üretim işletmelerinde ürün ağacı, ürün reçetesi veya üretim reçetesi ifadeleri çoğu zaman aynı amaçla kullanılır. Sağlıklı bir ürün ağacı; satın alma ihtiyacını, stok rezervasyonunu, iş emrini ve ürün maliyetini aynı malzeme yapısı üzerinden besler.
Üretim Reçetesi Çözümü
Ürün ağacı ve üretim reçetesi yönetimi mi arıyorsunuz?
Bu rehberde ürün ağacı, BOM, reçete, varyant ve fire ilişkisini anlattık. Reçeteden iş emrine, malzeme ihtiyacından üretim maliyetine kadar süreci ERP üzerinde yönetmek için KG Palaimon üretim çözümünü inceleyebilir; Esinti Deri uygulamasındaki üretim ve maliyet yönetimi örneğine bakabilirsiniz.
Ürün Ağacı Nasıl Okunur?
Mamul
Çalışma Sandalyesi
Yarı mamul
Metal Ayak Seti
Hammadde ve parça
Oturak Grubu
Üst katmandaki mamul, alt katmanlardaki yarı mamul ve hammaddelerin birleşmesiyle oluşur.
Örnek Üretim Reçetesi
Aşağıdaki örnek, bir adet çalışma sandalyesi için planlanan temel malzeme tüketimini gösterir. Gerçek reçetede malzeme kodu, depo, revizyon, geçerlilik tarihi ve operasyon bilgileri de tutulabilir.
| Bileşen | Tür | Net miktar | Planlı fire | Reçete miktarı |
|---|---|---|---|---|
| Metal ayak seti | Yarı mamul | 1 adet | - | 1 adet |
| Döşemelik kumaş | Hammadde | 1,20 metre | %5 | 1,26 metre |
| Oturak süngeri | Hammadde | 0,45 kg | %4 | 0,468 kg |
| Mekanizma | Satın alınan parça | 1 adet | - | 1 adet |
| Bağlantı vidası | Hammadde | 8 adet | %2 | 8,16 adet |
Ürün ağacı ile üretim rotası aynı şey değildir.
Ürün ağacı neyin ve ne kadar kullanılacağını; üretim rotası ise kesim, boya, montaj ve paketleme gibi işlemlerin hangi sırayla, hangi iş merkezinde yapılacağını gösterir.
Varyant Ürün Ağacını Nasıl Değiştirir?
Renk, beden, ölçü, model veya ambalaj seçeneği değiştiğinde kullanılacak malzeme de değişebilir. Her seçenek için baştan ayrı reçete açmak yerine ortak malzemeler ana ürün ağacında, değişen malzemeler ise varyant kuralında tutulabilir.
Ana model
Çalışma Sandalyesi
Kırmızı kumaş seçilirse
Reçeteye kırmızı kumaş kodu ve o kumaşa ait birim maliyet gelir.
Mavi kumaş seçilirse
Ortak parçalar korunur, yalnızca kumaş kodu ve ilgili maliyet değişir.
Mobilya sektöründe kumaş, renk ve ölçü seçeneklerinin reçeteye etkisini daha ayrıntılı görmek için mobilyada varyant ve dinamik ürün ağacı rehberini inceleyebilirsiniz.
Fire Reçeteye Nasıl Eklenir?
Reçeteye yalnızca ürünün üzerinde kalan net miktarı yazmak, satın alma ihtiyacını ve maliyeti eksik gösterebilir. Kesim, ayıklama, çekme veya işleme sırasında normal kabul edilen kayıp planlı fire olarak reçete miktarına eklenir. Üretim sonunda planlanandan fazla tüketim varsa bu fark ayrıca incelenmelidir.
Net ihtiyaç
1,20 m
Planlı fire
0,06 m
Reçete miktarı
1,26 m
Gerçek tüketim 1,32 m ise
0,06 m fark
Yarı Mamul Neden Ayrı İzlenir?
Birden fazla mamulde kullanılan metal gövde, taban, iç astar, karışım veya paketlenmemiş ürün gibi ara çıktılar yarı mamul olarak tanımlanabilir. Böylece yarı mamulün kendi reçetesi, stok miktarı, üretim süresi ve maliyeti ayrı izlenir.
Ürün Ağacı Maliyeti Nasıl Etkiler?
Ürün ağacındaki miktarlar güncel alış veya stok maliyetleriyle çarpıldığında planlanan malzeme maliyeti oluşur. Buna işçilik, fason işlem, enerji, amortisman ve genel üretim giderleri eklendiğinde ürünün planlanan toplam maliyetine ulaşılır. Gerçek tüketim ve süreler kaydedildiğinde planlanan maliyet ile gerçekleşen maliyet karşılaştırılabilir.
Basit maliyet bağlantısı
Reçete miktarı × birim malzeme maliyeti + işçilik + genel üretim giderleri = ürün maliyeti
Malzeme dışındaki giderleri de içeren hesaplama için ürün maliyeti hesaplama formülü ve örneğini kullanabilirsiniz. Üretim, stok ve maliyet verilerinin sahadaki karşılığını görmek için Esinti Deri ve fason stok takibinin üretimdeki kullanımını görmek için Muya başarı hikâyesini inceleyebilirsiniz.
ERP'de Ürün Ağacı Yönetimi
Ürün sayısı, reçete seviyesi ve varyant sayısı arttığında elektronik tabloların güncel tutulması zorlaşır. Bir üretim ERP programı; reçete revizyonunu, geçerlilik tarihini, alternatif malzemeyi, yarı mamulü, iş emri tüketimini ve maliyet karşılaştırmasını aynı kayıt üzerinden yönetmeye yardımcı olur.
KG Palaimon üretim ERP programı; ürün ağacı, malzeme ihtiyaç planlaması, üretim takibi, stok ve maliyet süreçlerini birlikte yönetmek isteyen üreticiler için geliştirilmiştir.
Ürün Ağacınızı Üretim Planına Bağlayın
Mevcut reçete, varyant, yarı mamul ve fire yapınızın ERP üzerinde nasıl yönetilebileceğini birlikte değerlendirelim.
Üretim ERP Demosu Talep Edin