Müşteriniz “110.000 TL borcum var” diyor, sizin ekstrenizde 130.000 TL alacak görünüyor. Mutabakatın amacı bir rakamı diğerine eşitlemek değil, farkı oluşturan belgeleri bulmaktır. İşe doğru firma, tarih aralığı, para birimi ve açılış bakiyesini karşılaştırarak başlayın.
Cari hesap mutabakatı nedir?
Cari hesap mutabakatı, iki işletmenin aralarındaki işlemleri ve belirli bir tarih itibarıyla borç/alacak bakiyesini karşılaştırmasıdır. Ekstre, bu bakiyenin hangi açılış ve dönem hareketlerinden oluştuğunu gösterir. Toplamların eşit olması kontrolü kolaylaştırır; ancak birbirini götüren hatalar bulunabileceği için tek başına bütün belgelerin doğru olduğunu kanıtlamaz.
Borç ve alacak yönünü ters okumayın
Satıcının müşterisinden alacağı, alıcının satıcıya borcudur. Ekstrelerde “borç” ve “alacak” sütunlarının aynı tarafta görünmesini beklemeyin. Önce “kim kime ne kadar borçlu?” sorusunu yanıtlayın; sonra belge ve tutarları karşılaştırın.
Karşılaştırmadan önce kapsamı eşitleyin
Aynı firma ve cari hesap
Unvan, cari kod ve ilgili şubeyi doğrulayın. Aynı gruptaki başka şirkete veya benzer adlı müşteriye ait hareketi bu hesaba katmayın.
Aynı tarih ve para birimi
Başlangıç ve bitiş tarihini, açılış bakiyesini ve kullanılan tarih alanını eşitleyin. TL ile döviz bakiyesini veya farklı tarihli kur değerlemelerini doğrudan karşılaştırmayın.
Örnek: İki ekstredeki 20.000 TL fark nasıl bulunur?
Aşağıdaki kayıtlar yöntemi göstermek için hazırlanmış örnektir. İki ekstre 1-30 Ekim 2026 dönemini ve aynı TL hesabını kapsar; tutarlar vergi dâhil belge toplamlarıdır. Gerçek müşteri verisi değildir.
Satıcının müşteri ekstresi
- Açılış bakiyesi
- 60.000 TL
- F-301 · Satış / alış faturası
- +90.000 TL
- Dönem ödemeleri
- −20.000 TL
- İ-042 · İade belgesi
- Kayıt yok
Alıcının tedarikçi ekstresi
- Açılış bakiyesi
- 60.000 TL
- F-301 · Satış / alış faturası
- +90.000 TL
- Dönem ödemeleri
- −35.000 TL
- İ-042 · İade belgesi
- −5.000 TL
F-301 ve açılış bakiyesi iki tarafta aynı. Alıcıda 35.000 TL ödeme kaydı varken satıcıda 20.000 TL görünüyor. Ayrıca alıcının kaydettiği 5.000 TL iade belgesi satıcı ekstresinde yok. Bu iki farkın toplamı 20.000 TL; fakat açıklamanın doğruluğu banka hareketi ve iade belgesiyle kontrol edilmelidir.
Kontrol köprüsü: 130.000 − 15.000 − 5.000 = 110.000 TL. Bu eşitlik bir inceleme açıklamasıdır; kayıt düzeltme veya mutabakat onayı değildir.
15.000 TL için banka referansı, tarih, alıcı hesap ve gerçekleşme durumunu inceleyin. Tutar yalnız alıcının gönderim kaydıysa satıcıda tahsilat gerçekleşmiş varsaymayın. İade için de belge numarası, ilgili fatura, kabul ve kayıt durumunu kontrol edin. Farkın nedeni doğrulanana kadar durumu “incelemede” tutun.
Bakiye farkı en çok nereden çıkar?
Eksik veya mükerrer belge
Aynı fatura numarası, tarih ve tutarı eşleştirin. Belgede olmayan hareketi yalnız tutar benziyor diye eşleşmiş saymayın.
Yanlış cari veya dönem
Ödemeyi başka cari karta işleme, belge tarihi ile kayıt tarihi farkı ve yanlış açılış bakiyesini kontrol edin.
İade, iskonto veya mahsup
Karşılıklı kabul edilen belge ve dayanağı bulun. Bir tarafın notu veya talebi, diğer tarafın aynı işlemi kaydettiğini göstermez.
Döviz ve zamanlama
İşlem para birimi, kur tarihi, banka gerçekleşmesi ve dönem kesimini ayırın. Yuvarlama farkını bile kaynağı belirlenmeden kapatmayın.
Mutabakatı beş adımda tamamlayın
01 · Ekstreyi sabitleyin
Aynı dönem ve para birimindeki iki ekstreyi tarih ve sürüm bilgisiyle saklayın. Açılış farkı varsa önce onu açıklayın.
Sorumlu: cari hesap sorumlusu.02 · Belgeleri eşleştirin
Belge numarası, işlem türü, tutar ve tarih üzerinden karşılaştırın. Yalnız sizde, yalnız karşı tarafta ve tutarı farklı olan kayıtları ayırın.
Çıktı: belge bazlı fark listesi.03 · Dayanakları toplayın
Her fark için fatura, iade belgesi, banka hareketi veya mahsup dayanağını bulun. Kimin kontrol edeceğini ve dönüş tarihini yazın.
Çıktı: belge, sorumlu ve kontrol tarihi.04 · Yetkili kontrolüyle düzeltin
Doğrulanan hatayı yetkili muhasebe sorumlusuyla, ilgili belge ve dönem kurallarına göre düzeltin. Bakiyeyi eşitlemek için dayanaksız fiş oluşturmayın.
Çıktı: düzeltme referansı veya açıklanan zamanlama farkı.05 · Sonucu karşılıklı teyit edin
Güncel bakiyeyi ve kalan açık maddeleri karşı tarafa iletin. Yanıtı, teyit tarihini ve ekstre sürümünü saklayın; cevap gelmediyse “teyit bekleniyor” durumunu koruyun.
Çıktı: teyit veya açık fark takip kaydı.
Göndermeden önce kısa kontrol listesi
- Firma, dönem, para birimi ve bakiye yönü açık.
- Ekstre ve belge referansları dosyada mevcut.
- Her açık fark için sorumlu ve kontrol tarihi belli.
- Karşı taraf yanıtı ile muhasebe düzeltmesi ayrı izleniyor.
Mutabakat çalışması tahsilat değildir ve tek başına alacağın hukuki durumunu belirlemez. İhtilaf, dönem düzeltmesi, vergi veya belge geçerliliği içeren durumları mali müşaviriniz ve gerektiğinde hukuk danışmanınızla değerlendirin.
Sık sorulan sorular
Bakiye eşitse mutabakat tamam mı?
Tek başına yeterli değildir. Dönem ve para birimi aynı olmalı; mükerrer veya birbirini götüren hatalar belge bazında kontrol edilmelidir.
Karşı taraf cevap vermezse ne yapılır?
Operasyonel takipte yanıtı bekleniyor olarak kaydedin; otomatik onay varsaymayın. Hukuki sonuçları işlem ve belge türüne göre uzmanınızla değerlendirin.
Küçük fark doğrudan kapatılabilir mi?
Önce farkın kaynağını belirleyin. Tutar küçük diye belgesiz düzeltme yapmayın; işletmenin yetki ve muhasebe prosedürünü uygulayın.
Dövizli cari hesap nasıl karşılaştırılır?
Önce aynı işlem para birimi ve dönem üzerinden karşılaştırın. Kur değerlemesini ve yerel para karşılığını ayrı kontrol edin; farklı para birimlerini tek toplamda eşleştirmeyin.